O enzymach trawiennych 

Enzymy trawienne to mali pomocnicy, którzy wspomagają trawienie, chronią organizm, przyspieszają zachodzące w nim reakcje chemiczne i wpływają na nasze zdrowie. Co więcej, w niektórych przypadkach enzymy mogą przyspieszać reakcje chemiczne nawet miliony razy w porównaniu z sytuacją, gdyby ich nie było. Można więc powiedzieć, że enzymy są niczym strażnicy życia, ponieważ reakcje chemiczne zależne od ich działania podtrzymują nasze życie.

Praca serca, oddychanie, myślenie, utrzymywanie wewnętrznej równowagi organizmu i prawidłowej masy ciała zależą od enzymów. Bez enzymów trawienie i przyswajanie składników odżywczych nie zachodzi prawidłowo, nawet przy najbardziej racjonalnym odżywianiu. Bez enzymów składniki odżywcze nie mogą być odpowiednio dostarczane do krwi, komórek i tkanek, a kiedy enzymy przestają działać, organizm nie może funkcjonować.

Enzymy pełnią wiele różnych funkcji. Wątroba rozkłada toksyny znajdujące się w organizmie i do wykonania tego zadania potrzebuje różnych enzymów. Do enzymów wątrobowych zalicza się między innymi fosfatazę alkaliczną (ALP), aminotransferazę asparaginianową (AST), aminotransferazę alaninową (ALT) oraz gamma-glutamylotranspeptydazę (GGT). Na podstawie ich poziomu we krwi można oceniać, czy doszło do uszkodzenia lub stanu zapalnego komórek wątroby.

Enzymy są również ważne dla serca. Enzymy sercowe, określane także jako biomarkery sercowe, obejmują między innymi mioglobinę, troponinę i kinazę kreatynową.

Kolejnym ważnym procesem jest replikacja DNA. Każda komórka naszego organizmu zawiera DNA. Za każdym razem, gdy komórka się dzieli, DNA musi zostać skopiowane, a w tym procesie pomagają enzymy. Rozplatają one podwójną helisę DNA i kopiują zawarte w niej informacje. Do replikacji DNA potrzebne są między innymi polimeraza DNA, prymaza DNA, helikaza DNA, ligaza DNA oraz topoizomeraza.

Enzymy odgrywają również ogromną rolę w układzie trawiennym. Pomagają organizmowi rozkładać większe, złożone cząsteczki na mniejsze, takie jak glukoza, dzięki czemu organizm może wykorzystać je jako źródło energii. Enzymy są jednocześnie białkami i biologicznymi katalizatorami, które regulują szybkość zachodzenia reakcji chemicznych w organizmach żywych, nie ulegając przy tym zmianie. W organizmie znajduje się około 5000 enzymów, które klasyfikuje się w zależności od rodzaju katalizowanej przez nie reakcji chemicznej.

Wszystkie enzymy trawienne należą do klasy hydrolaz, czyli grupy enzymów przyspieszających rozkład (hydrolizę) cząsteczek pokarmu na ich „elementy budulcowe”. Inną ich charakterystyczną cechą jest to, że są to enzymy zewnątrzkomórkowe, które mieszają się z pokarmem w miarę jego przemieszczania się przez przewód pokarmowy. Białka te uczestniczą więc w reakcjach chemicznych i procesach zachodzących w organizmie, a także je uruchamiają i przyspieszają.

Głównymi narządami układu trawiennego, które produkują enzymy, są żołądek, trzustka, jelito cienkie, gruczoły ślinowe oraz wątroba.

Różne rodzaje enzymów trawiennych rozkładają różne składniki odżywcze. Amylaza rozkłada węglowodany w jamie ustnej, gdzie skrobia jest przekształcana w maltozę, czyli cukier. Papaina i bromelaina to enzymy proteolityczne pozyskiwane z owoców tropikalnych – papai i ananasa. Rozkładają białka na peptydy i aminokwasy, które są następnie potrzebne komórkom do budowy materiału niezbędnego do ich prawidłowego funkcjonowania i przetrwania. Enzymy te należą również do proteaz.

Proteaza, na przykład trypsyna, pomaga rozkładać białka na ich elementy budulcowe, w tym aminokwasy. Wspiera to trawienie i przyswajanie białek oraz przypisuje się jej również właściwości przeciwzapalne.

Laktaza to enzym rozkładający cukier mleczny, czyli laktozę, na glukozę i galaktozę. Lipaza jest enzymem wytwarzanym przez trzustkę i rozkłada tłuszcze pokarmowe na glicerol i kwasy tłuszczowe. Peptydazy rozkładają peptydy do aminokwasów. Sacharaza rozkłada sacharozę, czyli cukier, na glukozę i fruktozę. Maltaza rozkłada maltozę do glukozy. Diastazy rozkładają skrobię do maltozy. Inwertazy rozkładają sacharozę na fruktozę i glukozę.

Enzymy otrzymujemy wraz z pożywieniem, ale nasz organizm również sam je wytwarza. Największa ilość enzymów jest produkowana wraz ze śliną, następnie przez trzustkę oraz mikroflorę jelitową.

Do prawidłowego działania enzymy potrzebują witamin i minerałów, szczególnie żelaza, jodu, wapnia, magnezu, manganu, miedzi, sodu, selenu, chromu, fosforu, cynku oraz białek. Jednocześnie nasza mikroflora jelitowa może być atakowana przez patogenną mikroflorę, czyli drobnoustroje.

Długotrwała dysbioza może prowadzić do nietolerancji mleka, krwawień z macicy, rozwoju mięśniaków macicy, zaburzeń funkcji jajników, alergii pokarmowych, przewlekłego zmęczenia, otyłości, infekcji dróg moczowych, kamieni w nerkach i pęcherzu moczowym, a także różnych chorób skóry, wątroby, nerek, żołądka i jelit. Może również mieć związek z chorobą refluksową przełyku, opryszczką, zapaleniem migdałków, zapaleniem oskrzeli, astmą, anemią, cukrzycą, zapaleniem stawów, osteoporozą, miażdżycą, nadciśnieniem, przedwczesnym starzeniem się, stwardnieniem, depresją oraz chorobami onkologicznymi.

Nieprawidłowy styl życia jest jednym z głównych czynników przyczyniających się do niszczenia enzymów. Do niewłaściwych nawyków i stylu życia zalicza się palenie papierosów, nadmierne spożywanie alkoholu, przejadanie się, niedożywienie, zbyt małą aktywność fizyczną, stres, negatywne emocje, leczenie farmakologiczne oraz niedostateczne spożycie wody.

Ponadto wcześniej przygotowana żywność nie zawiera enzymów i jest określana jako „martwa żywność”. Wynika to z tego, że enzymy ulegają zniszczeniu podczas obróbki termicznej w temperaturze 48 stopni Celsjusza. Kiedy człowiek traci apetyt, ma to być przede wszystkim związane z niedoborem enzymów trawiennych w organizmie.

Enzymy są najbardziej aktywne w temperaturze 36–40 stopni Celsjusza, natomiast podwyższenie temperatury o 0,5 stopnia ma zwiększać ich aktywność o 35%. Przypuszcza się, że organizm podnosi swoją temperaturę w czasie choroby, aby odpowiednio zwiększyć aktywność enzymów. Z powodu niedoboru enzymów, ich niewystarczającej aktywności lub zaburzenia równowagi mikroflory jelitowej organizm nie otrzymuje odpowiedniej ilości składników odżywczych potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania wszystkich jego układów i narządów.

Jeżeli organizm nie otrzymuje wystarczającej ilości składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania, na tym tle mogą rozwijać się różnego rodzaju choroby. Niedobór enzymów może więc prowadzić do problemów zdrowotnych, a nawet zatrzymywać procesy regeneracji i samonaprawy organizmu.

Przykładowo dysbioza może być przyczyną dziewięciu na dziesięć chorób. Dysbioza to stan, w którym zostaje zaburzona proporcja pomiędzy pożytecznymi a szkodliwymi bakteriami, z przewagą tych szkodliwych.

Enzymy trawienne mogą być stosowane w celu wsparcia trawienia i uzupełnienia niedoboru enzymów, szczególnie w przypadku diety opartej głównie na przetworzonej i gotowanej żywności, przy nietolerancji laktozy, nietolerancji glutenu, braku świeżej i różnorodnej żywności, a także przy chorobach jelit, kiedy organizm nie jest już w stanie prawidłowo rozkładać i przyswajać składników odżywczych. Mogą być również stosowane przy przewlekłym zmęczeniu i wyczerpaniu związanym ze stresem, który wpływa na enzymy, a także z wiekiem, kiedy jelita nie są już w stanie wytwarzać odpowiedniej ilości enzymów.

Enzymy należy przyjmować wraz z każdym posiłkiem, aby organizm mógł przyswajać wszystkie minerały, witaminy i białka. Ponadto bardzo korzystne może być również stosowanie probiotyków w celu wsparcia procesu trawienia i wchłaniania składników odżywczych w jelitach.